Byrjunin - sagan öll

Jæja, þá ákvað ég að kannski væri gott að hafa þessa veikinda sögu mína skráða niður áður en ég gleymi henni. Svo að hér kemur tilraun til að setja söguna skipulega og skiljanlega fram:
Mjólkuróþolið:
Til að byrja með er ágætt að útskýra hvað mjólkur(sykur)óþol er. Mjólkuróþol, líka kallað mjólkursykuróþol, liggur í því að líkamann skortir ákveðið ensím í meltingarveg til að geta melt mjólkursykur. Mjólkursykur finnst í flestum mjólkurmat, en er oft í minna mæli í unnum mjólkurmat og alls ekki til staðar í sumum, eins og t.d. hörðum ostum. Núorðið er farið að framleiða nokkrar tegundir af mjólkurmat þar sem mjólkursykurinn hefur verið brotinn niður og hentar maturinn því mörgum sem hafa mjólkuróþol, Létt súrmjólk er t.d. dæmi um þetta. Einkenni mjólkuróþols (hjá mér, ég útiloka ekki önnur einkenni) eru að mjólkursykurinn fer ómeltur í gegnum líkamann og endar í miklum vindverkjum og að lokum í niðurgangi þar sem líkaminn skilar þessari afurð frá sér ómeltri ca. hálftíma eftir inntöku.
Áður
Ég hef verið með mjólkuróþol frá því að ég man eftir mér, en sem krakki háði það mér ekki mikið. Ég gat ekki drukkið hreina mjólk, en ég borðaði allan mjólkurmat, t.d. skyr, jógúrt oþh, og ég gat líka drukkið kakómalt og borðað mjólkina út á morgunkorn (í dag finnst mér þetta mjög undarlegt og hljóma mjög ó-mjólkuróþolslega!). Þegar ég var um tvítugt var ég að vinna á leikskóla og þar fór ég að finna meira fyrir mjólkuróþolinu. Ég var hætt að þola mjólkurmat, sérstaklega í miklu magni, eins og t.d. ef skyr var í matinn. Um þetta leyti (ca. 1997-1998) fórum við hjónin (þá hjónaleysin) í ferð til Bandaríkjanna að heimsækja frænda mannsins míns. Frændinn er læknir og hann benti mér á Lact-aid töflurnar. Þær eru töflur fyrir mjólkuróþolsfólk. Í Lact-aid er s.s. að finna þetta ákveðna ensím sem brýtur niður mjólkursykurinn og því nægir að taka þessar töflur í byrjun máltíðar sem inniheldur mjólkursykur. Þessar töflur fengust mjög stopult til að byrja með hérna á Íslandi og því keypti ég þetta aðallega í USA, en stundum hérna heima á uppsprengdu verði! Þetta gat ég gert í nokkur ár án vandræða. Ég gat ekki hugsað mér að taka allar mjólkurvörur út og fannst hræðilegt að fara t.d. í afmæli eða önnur matarboð og geta ekki borðað matinn sem var í boði, því flestur matur sem boðið er uppá í afmælis- eða matarboðum inniheldur yfirleitt mikið af mjólk og mjólkuvörum. Fram liðu stundir og ég lifði svona þægilega í nokkuð mörg ár. Nokkrum sinnum tók ég þó eftir því að ef ég neytti áfengis og borðaði mjólkurvörur fékk ég í magann og endaði á klósettinu eins og ég hefði í raun ekki tekið töflu og að mjólkursykurinn væri að fara ómeltur í gegn. Ég gat ekki fundið neina útskýringu á þessu og undir það síðasta var ég bara farin að reyna að sneiða hjá mjólkurvörum eins og ég gat, ef ég var að neyta áfengis.
Að öðru leyti var meltingin mín fín. Ég hafði hægðir kannski sjaldnar en flestir, en þær komu á ca. 2-3 daga fresti. Þær voru alltaf vel formaðar og aldrei var vandamál að koma þeim frá mér (mikið er þetta skemmtilegt umræðuefni!). En þetta var bara það auðveldasta í heimi, ef mér var mál, þá fór ég á klósettið og gerði mínar þarfir og fór út. Þetta gat ég gert hvar sem er og hvenær sem er. Ég gerði oft mikið grín að manninum mínum fyrir að þurfa sitt næði og sinn tíma!
Ný vinna og ný líðan
Árið 2007, þegar ég var 31ns árs og búin að eignast tvö börn, skipti ég um vinnu. Ég hafði verið að kenna í 1 ár, en snéri mér aftur að bókhaldi þar sem ég vildi rólegri vinnu og styttri vinnudag. Það vildi þannig til að 2 vikum eftir að ég byrjaði í nýju vinnunni fórum við fjölskyldan í 2ja vikna frí til Mallorca. Í kjölfarið á þessari ferð fór ég að finna fyrir óþægindum í maga/ristli sem ég rakti ætíð beint aftur til þessarar ferðar. Ég vissi ekki hvað það gæti verið sem væri að orsaka þetta, en helstu einkennin voru uppþemba og hægðartregða. Það var dagamunur á mér, suma daga leið mér ágætlega, en aðra (og þeir voru í meirihluta) leið mér eins og maginn ætlaði að springa af uppþembu. Með þessu komu líka krampar og ég átti erfitt með að koma frá mér bæði hægðum og lofti.
Læknaheimsóknir
Ég byrjaði á því að fara í læknaheimsókn til heimilislæknisins míns haustið 2007 þegar ég var búin að vera með hægðartregðu síðan um sumarið. Hann ráðlagði mér að prófa Husk fræ, sem eru Psyllium fræhýði og eru blönduð við vökva til að örva ristilinn og koma á betri gangi hægðanna. Ég fór eftir leiðbeiningum á umbúðum, en þá daga sem ég tók þetta hafði mér sjaldan liðið jafn illa! Svo ég hætti því.
Heimaráð
Allir vildu ólmir hjálpa, svo ég fékk ótal ráð um hvernig skildi laga hægðartregðu. Eitt ráðið var að drekka kaffi, annað var að borða appelsínu, enn eitt ráðið (sem virðist vera alls ráðandi í hugsunum fólks við hægðartregðu og er viðurkennt) var að borða mikið af grófum trefjum. Það er skemmst frá því að segja að með hverju ráðinu leið mér verr og verr. Uppþemban jókst og kramparnir urðu sem aldrei fyrr.
Frekari læknisheimsóknir
Þegar ég áttaði mig á því að ég var farin að nota hægðarlosandi lyf oft í viku og var ekkert að skána af þessari skrítnu "magapest" sem ég fékk á Spáni ákvað ég að koma mér aftur til læknis. Þetta hefur verið snemma árs 2008, ca. janúar-mars. Þá er ég búin að vera þjáð af þessu í rúmt hálft ár. Heimilislæknirinn minn sendi mig áfram til meltingarsérfræðings sem setti mig í ristilspeglun. Það kom ekkert óeðlilegt útúr henni, öll sýni sem voru tekin voru góð, og hann sendi mig á brott með greininguna "Latur ristill" og miða uppá að kaupa lyf sem heitir Magnesia Medic í apóteki. Þetta sagði hann að ég gæti tekið daglega án þess að hafa áhyggjur af aukaverkunum til langs tíma. Þetta var gott og blessað og þarna kom loksins eitthvað sem hjálpaði mér. Ég gat farið að hafa hægðir reglulega aftur! Þetta var þó skammgóður vermir, því þó að hægðartregðan lagaðist við þetta, lagaðist ekki uppþemban og kramparnir.
Seinna um vorið 2008 fór ég einnig til hómópata. Hún rannsakaði mig með ákveðnu tæki og gaf mér svo lista til útprentunar yfir matartegundir sem hún sagði að færu illa í mig. Auk remedía sem ég átti að taka. Þar sem ég hef takmarkaða trú á svona lækningum hélt ég það ekki út að taka remedíurnar að neinu ráði, en listinn yfir matartegundirnar átti eftir að koma mér á óvart.
Eigin rannsóknir
Þegar þetta hjálpaði mér ekki að ná fullum bata fór ég að leita á netinu. Ég "gúgglaði" einkennin mín og leitaði að því sem átti við. Ég þurfti ekki að leita lengi (þó ég hafi leitað áfram eftir upprunalegan fund) þegar ég komst niður á heilkenni sem er kallað Irritable Bowel Syndrome á ensku (eða IBS), en á íslensku ku þetta útleggjast nokkurn veginn sem iðraóla (NB Ólga, ekki Bólga!). Ég leitaði betur og las mér til á nokkrum vefsíðum til að afla mér upplýsinga um hvernig mætti ráða við þetta heilkenni. Mér til undrunar fann ég afar lítið um efnið á íslensku og því las ég aðallega enskar síður. Ég fann eina síðu sem mér fannst hljóma skynsamlega og hún hefur hjálpað mér mikið. Það er síðan hennar Heather, helpforibs.com. Til að byrja með pikkaði ég út það sem "hentaði mér" að taka út en ég fór ekki eftir matarræðinu sem síðan mælir með að fullu.
Breyting á matarræði
Ætli það hafi svo ekki verið sumarið 2009 sem ég var orðin svo langþreytt á þessum verkjum að ég borðaði nánast ekkert nema núðlusúpur og brauð í öllu sumarfríinu mínu. Eftir mánuð þar sem mér leið virkilega vel en borðaði nánast ekkert nema hvítt hveiti ákvað ég að matarræðið þyrfti að taka í gegn á skynsamlegri máta. Næsta vetur á eftir 2009-2010 tók ég matarræðið á, en borðaði þó enn þann hádegismat sem var í boði í vinnunni. Ég drakk gos um helgar og leyfði mér oft að svindla á því sem ég vissi að ég ætti ekki að borða.
Ný vinna aftur og enn betri líðan
Haustið 2010 skipti ég aftur um vinnu þar sem ég gat fengið mjólkurlausan mat og þá batnaði mér enn frekar. Veturinn 2010-2011 var ég nokkuð góð, hélt áfram að leyfa mér það sem ég þoldi, drakk gos um helgar en var að mestu búin að taka mjólkurmat út. Það er svo núna haust 2011 sem ég fer að finna að það sem ég gat leyft mér áður að svindla á, gekk ekki lengur. Ég hætti að geta drukkið gos og fann að það var eitthvað meira farið að há mér en það sem ég var áður búin að taka út.
Staðan í dag, janúar 2012
Frá og með desember síðastliðnum er ég búin að finna það út að ég þarf að fara enn betur eftir matarræðinu frá Heather. Ég ætla ekki að útskýra matarræðið hér í smáatriðum, enda búin að gera það lauslega í öðrum pósti. En það sem ég þarf helst að forðast er t.d. allt rautt kjöt, gosdrykkir, sætuefni, kaffi, áfengi, olíur og fitur má bara nota í litlu magni. Ég þoli t.d. ekki að taka Lýsi. Margt grænmeti þarf ég að borða varlega en annað er gott.
Aðrir kvillar
Á leið minni að þessari niðurstöðu og könnun minni á matarræði hef ég einnig áttað mig á því að ég er mjög viðkvæm fyrir að fá sveppasýkingar og hef því að auki reynt að minnka magn af geri og sykri (þó það síðarnefnda sé erfiðara). Vonandi gengur þetta ágætlega og ég næ að halda mér góðri.

breyttar matarvenjur

Nú reynir á nýjar venjur um jólin. Er ad reyna ad hætta ad borda rautt kjöt. Er adallega ad spá hvernig thad gengur gagnvart ödru fólki. Verdur erfitt ad útskýra thad fyrir ödrum, t.d. thegar okkur er bodid í mat?

Liggur vel á mér - marmelaði

Eftir frábæran árangur með kjúklingakæfuna ákvað ég að prófa mitt eigið marmelaði. Þar sem ég borða marmelaði ofan á brauð nánast á hverjum degi, ákvað ég að prófa að gera mitt eigið, sleppa þannig við aukaefnin. Ég var nokkuð efins fyrst þegar ég las þessa uppskrift en þetta heppnaðist ágætlega.

Appelsínumarmelaði
2 bollar vatn
2 appelsínur
200 gr sykur

Ég reif ysta lag barkarins af appelsínunum með grófu rifjárni.
Skrældi svo restina af berkinum (hvíta hlutann) af og henti.
Skar kjötið í stóra bita og sauð í vatninu ásamt berkinum af annarri appelsínunni í 30 mín.
Maukaði í matvinnsluvél (töfrasprota) þar til allt var mjúkt
Bætti restinni af berkinum við og sauð áfram í 5 mín.
Hellti sykrinum saman við og bull sauð í ca. 1-2 mín. (auk tímans sem það tók að ná upp suðu).
Hellti í krukkur og kældi
Marmelaðið er frekar þunnt og því hugsa ég að ég minnki magn af vatni í næstu umferð. En það er bragðgott og alls ekki síðra en búðarkeypt.

Meira um uppskriftir - kjúklingakæfa

Undanfarna daga hef ég prófað mig aðeins áfram með nokkra hluti. Ég gerði kjúklingakæfu. Þar sem ég er að reyna að forðast rautt kjöt eins og ég get. Hún heppnaðist bara vel. Hún var nokkurn veginn svona:

Kjúklingakæfa
2-3 kjúklingalundir
ca 1/2 bolli lífrænt kjúklingasoð
1 hvítlauksgeiri
handfylli af söxuðum blaðlauk
krydd eftir smekk, ég notaði steinselju, kalkúnakrydd og smá malað kóríander (man ekki hvort það var meira).

Allt soðið í litlum potti þar til kjúklingurinn er eldaður. Týnið kjúklinginn og laukinn uppúr soðinu og maukið í matvinnsluvél þar til allt er orðið að mjúku mauki. Soðinu bætt út í þar til kæfan er mátulega þykk. Sett í krukku og kælt. Þetta bragðast eins og venjuleg kindakæfa og áferðin er svipuð grófu íslensku kindakæfunni.

Uppskriftir

Nú er ég búin að liggja yfir uppskriftum að ýmsu, þar sem jólin nálgast óðum og þá er oft erfitt að sætta sig að geta ekki borðað eins og aðrir. Í kvöld prófaði ég uppskrift að soya vanillu ís, hér: http://www.helpforibs.com/messageboards/ubbthreads/showthreaded.php?Cat=&Board=recipe&Number=34556&page=&view=&sb=5&o=&vc=1 Uppskriftin virkar örugglega mjög vel sem vanillubúðingur líka, þá bara kælt í ísskáp, en ekki fryst. Ísinn er ennþá að taka sig en hann lofar góðu. Það er frekar ríkt vanillu bragð af honum, svo ég myndi jafnvel prófa að hafa minni vanillu næst. Ég á heldur ekki ísvél, svo að ég kældi hann bara fyrst í ísskáp í uþb. 1/2 tíma og hrærði svo í honum áður en ég flutti hann yfir í frysti. Eftir það hrærði ég einu sinni enn í honum (þegar hann var aðeins farin að frjósa í köntunum) og setti í lokað box. Nú hlakka ég bara til að prófa epla köku/pæ hér: http://www.helpforibs.com/messageboards/ubbthreads/showthreaded.php?&Board=recipe&Number=153232 þetta fær góða dóma og það er örugglega gott að setja smá kanil í deigið og kanilsykur yfir. Jummí!!
Hmmm... það virðist ekki virka að setja linka inn í pósta, en það er þá bara hægt að afrita hlekkinn og líma.

Hvernig gengur

Nú er ég búin að halda matardagbók í rúman mánuð og margt er eins og ég hef fundið áður. Margt hef ég kannski ekki enn þorað að prófa og sumt enn á gráu svæði. Nú hef ég líka fengið acacia duftið frá henni Heather Van Vorous (sjá hér). Ég finn að ef ég tek of stóran skammt strax, þá fer maginn í mér í mikið "rumble", en í réttum skömmtum virkar það fínt. Kannski ekki ósvipað og Magnesia medicið er að gera. Spurning um að minnka skammtinn af því vs að stækka skammtinn af acacia duftinu. Eitt sem ég hef tekið eftir er að ég er oft að fá í magann eftir fisk. Sem mér finnst skrítið, því skv. Heather á fiskur að vera í góðu lagi. Stress er að sjálfsögðu að hafa mikil áhrif. Á tímabili prófaði ég að taka ger út, hélt að það væri e.t.v. að hafa áhrif á sveppasýkingar hjá mér. En mér finnst það ekki hafa nein áhrif og held að sveppasýkingarnar séu í raun eitthvað annað ótengt. Ég reyni að sneiða hjá mjólkurmat eins og ég get. Er t.d. alveg hætt að borða ost ofan á brauð, sem mér fannst mjög erfitt fyrst, en er núna komin í nokkuð góða rútínu með. Ég byrjaði líka að taka lýsi en endaði svo á því að taka það út, held að það hafi verið að fara illa í mig. Ég er aðeins farin að þora meira að borða lauk (eldaðan) í mat og hef einnig bætt við mig ávöxtum eins og appelsínum og eplum með ágætum árangri. Borða bara lítið af því í einu og á eftir mat, ekki á tóman maga. Þetta matarræði er oft erfitt að fylgja 100%, sérstaklega í veislum og/eða á veitingastöðum. Þó auðveldara á veitingastöðum. Ég svindla auðvitað stundum en þá oft gerir það mig viðkvæmari í maganum eftir á og í nokkra daga á eftir.

Eitt sem ég tek eftir er að þegar ég fæ krampa eða er með óþægindi, þá ýtir það undir að ég borði meira. Það er eins og mér finnist það róandi fyrir magann að fá meiri mat! Ekki veit ég hvort það er rétt í raun og veru, en þegar ég lít núna yfir matardagbókina mína, þá sé ég þetta mjög greinilega. Annars er ég komin á kaf í aðra pælingu og það er að fara meira yfir í lífrænan mat og snyrtivörur líka, þ.e. reyna að komast hjá þessum heilmiklu aukaefnum sem eru allt í kringum okkur. Nú þarf ég bara að finna útúr því hvernig ég get hætt að nota eitraðar snyrtivörur og samt litið vel út! Meir um það síðar (eða annars staðar).

Fyrsta færsla

Er ekki týpískt að skrifa þennan titil á fyrstu færsluna. Kannski ætti hann frekar að heita sagan öll. En ég held bara að ég hafi ekki orku í að setja hana inn núna, kannski mun ég hafa tíma um helgina. Aðeins bara ástæðu þess að ég ákvað að stofna þetta blogg; ég hef þjáðst af iðraólgu (eða IBS = Irritable Bowel Syndrome) síðan sumarið 2007. Þá var ég nýorðin 31ns árs. Eftir það sem ég hef lesið á netinu sýnist mér flestir greinast mun fyrr. En nú, rúmum 4 árum seinna er ég orðin langþreytt á að finna engar upplýsingar á íslensku, eða misvísandi upplýsingar og eitthvað sem ég finn að hentar mér alls ekki. Nú ætla ég að reyna að taka mig verulega á, halda matardagbók og finna út hvað hentar mér og hvað ekki. Sumt veit ég nú þegar en annað "veit" ég kannski meira. Svo kemur í ljós hversu langt ég held þetta blogg út.

Kveðja í bili, Hildur